MARKA KÜLTÜR TURİZMİ KENTLERİ

Turizm son yirmi yıldır hızla gelişen, yarattığı katma değer ve istihdam açısından giderek büyüyen önemli bir sektördür. Ülkemiz sahip olduğu kültürel, doğal ve tarihi zenginlikleri bakımından özellikle de rekabet içinde bulunduğu Akdeniz çanağında bulunan ülkelerle mukayese edildiğinde turizm açısından dünyadaki ender ülkelerden biri olduğu açıkça görülmektedir. Bu potansiyelin kullanılmasından elde edilen sonuç Dünya Turizm Örgütü’nün verilerine de yansımaktadır. Bu istatistiklere göre ülkemiz turizm sektöründe dünyada hem turizm geliri hem de ağırladığı yabancı ziyaretçi sayısı bakımından ilk onda yer alan ülkeler arasındadır. Turizmin ülkemizdeki ekonomik gelişimine baktığımızda ise son yirmi yıldır milli gelir içindeki payını dört kat artırarak en hızlı gelişen sektör olmuştur.

Ülkemizin turizm potansiyelini daha verimli kullanabilmesi turizmin ekonomiye olan katkısını daha üst seviyelere çıkarabilmesi, yerel, bölgesel ve ulusal kalkınmayı gerçekleştirmeye en fazla katkıda bulunabilmesi, istihdamdaki payının daha da artırılmasını sağlamak üzere Türkiye Turizm Stratejisi 2023 ve Türkiye Turizm Stratejisi Eylem Planı (2007-2013) hazırlanmıştır.

Türkiye Turizm Stratejisi 2023 ve Türkiye Turizm Stratejisi Eylem Planı (2007-2013) çalışması 28.02.2007 tarih ve 2007/4 sayılı Yüksek Planlama Kurulu Kararı ile  kabul edilmiş ve 02.03.2007 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Söz konusu çalışmanın vizyonu sürdürülebilir turizm yaklaşımını benimseyerek istihdamın artırılmasında ve bölgesel gelişmede turizmi öncü bir sektör konumuna ulaştırmak ve Türkiye'yi 2023 yılına kadar, uluslararası pazarda turist sayısı ve turizm geliri bakımından ilk beş ülke arasında önemli bir varış noktası ve uluslararası bir marka haline getirmektir. Bu planın öngördüğü gelişmelerle Türkiye turizminin 2023 yılında 60 milyonun üzerinde turist, yaklaşık 86 milyar dolar dış turizm geliri ve 1350 $ turist başına harcamaya erişmesi öngörülmektedir.

Söz konusu çalışmalar ile Türkiye turizminin çeşitlenmesi ve tüm yıla yayılması hedeflenmekte ve bunun gerçekleşebilmesi için turizm sektörü için uzun vadeli stratejiler kısa ve orta vadede kamu ve özel sektör için öncelikli eylemler yer almaktadır.

Turizmin çeşitlenmesi ülkemiz coğrafyasında kültürün, doğanın ve sağlığın yeniden keşfi ile mümkündür. Bu keşif iç bölgelere olan merakı ve talebi artıracak,  ülkemiz coğrafyasında dengeli bir turizm gelişimi yaşama geçirilecektir.

Sözkonusu stratejilerin en önemlilerinden biri olan Kentsel Ölçekte Markalaşma Stratejisi zengin kültürel ve doğal değerlere sahip kentlerimizin markalaştırılarak, turistler için bir çekim noktası haline getirilmesini öngörmektedir.

Marka, bir ürün hakkında bizi etkileyen beklentiler ve inançlar sistemidir. Bir ticari ürün marka olabileceği gibi bir ülke, bölge, şehir veya yörede marka olabilir.   Varış noktası (destinasyon) olarak geliştirilecek bir yörenin markalaşması için özel bir kampanya yapılmalı ve markalaşma için özel düzenlemeler yapılmalıdır.

Markalaşan bir yöreye ulaşım kolay bir şekilde sağlanmalı gerek sunduğu iş olanakları gerekse uluslararası fuar ve organizasyonlarla sürekli bir ilgi sağlanmalıdır.  Bu noktada, uluslararası otomobil, moda ve turizm fuarları marka kentlerin imajının sürekliliği açısından çok önemlidir.

Şehirlerde markalar gibi işlevsel olmalıdır. İşlevsellik ayrıca katma değerde yaratmaktadır. Yaratılan bu katma değer sayesinde marka kentler her açıdan bir çekim merkezi olmaktadır. Bu anlamda marka bir şehir iş, sanat, kültür, eğlence, sanayi ve ulaşım açısından da merkez olmalıdır. Dünya örneklerine baktığımızda Londra, New York, Paris, Prag, Barselona, Sydney ve Moskova gibi kentler markalaşmanın kentler açısından doğrudur.  

Bu kapsamda, Türkiye Turizm Stratejisi kapsamında ülkemizde İstanbul, Ankara, İzmir ve Antalya gibi kentlerde şehir turizminin, Adıyaman, Amasya, Bursa, Edirne, Gaziantep, Hatay, Konya, Kütahya, Manisa, Nevşehir, Kars, Mardin, Sivas, Şanlıurfa ve Trabzon illerinde ise kültür turizminin canlandırılarak marka kültür kentlerinin oluşturulması öngörülmektedir.

Kültür turizmi açısından markalaştırılması düşünülen illerde Türkiye Turizm Stratejisi Eylem Planı (2007-2013) kapsamında, uluslararası standartlarda şehir müzeleri kurulması, tarihi, kültürel ve mimari özelliği olan yapıların ve ören yerlerinin restorasyonunun yapılması gibi mimari düzenlemeler; ulaşım sistemi ile ilgili düzenlemeler; kongre turizmine yönelik tesis ve aktivitelerin canlandırılması çalışmalarının başlatılması, sanat köyleri kurulması gibi kültürel aks düzenlemeleri; kent merkezinde turizm danışma bürolarının açılması, yerel idare ve ilgili kuruluşlar ile işbirliği yapılarak altyapı ve üstyapı eksikliklerinin tamamlanması gibi fiziksel ve sosyal düzenlemelerin gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir.

Kentsel ölçekte markalaşmaya yönelik öngörülere ulaşmak ve Eylem Planında öngörülen kısa ve orta vadeli faaliyetleri uygulamak için markalaşması öngörülen her şehre özgü eylem planlarının hazırlanması markalaşma çalışmalarının ön koşuludur. Bu çerçevede, markalaşma için hazırlanacak eylem planlarında kısa ve orta vadede, kentsel restorasyon, altyapı, fiziksel düzenlemeler, tanıtım ve eğitim gibi konu başlıklarında ne tür eylemler yapılacağı ve bu projelerin maliyetleri yer alacaktır.

Marka kentlerde hazırlanacak eylem planlarının kapsamının saptanması ve stratejilerin belirlenmesi için marka kültür turizmi kentlerinde, sivil toplum örgütleri, yerel yönetimler, ticaret odaları, tüm kamu kurum ve kuruluşları, kent konseyleri, meslek odaları ve yerel halkın ve Bakanlığımızın katılımları ile gerçekleştirilecek toplantılar düzenlenmesi planlanmaktadır.

Markalaşma stratejisi farklı sektörlerin, profesyonel grupların, üniversitelerin ve sivil toplum örgütlerinin katılımıyla oluşturulacak büyük bir organizasyondur. Organizasyon kapsamında sözkonusu şehirlerin,

           - Doğal, tarihi, kültürel ve sanatsal yönden sahip olunan zenginlikleri,
            - Ulusal kongre ve fuar etkinlikleri için elverişli konum ve olanakları,
            - Geleneksel eğlence,festival ve gastronomi yönünden zenginlikleri,
            - Sağlık ve spor turizmi dallarındaki potansiyelleri,
            - Turist güvenliğinin sağlandığı bir kent olma özellikleri ön plana çıkarılacaktır.

Bu faaliyetlerin sonucunda marka kentleri ziyaret eden yerli ve yabancı turistlerin nitelik ve niceliklerini artırarak turizm gelirlerini en üst düzeye çıkartmak amaçlanmaktadır.

Eylem planı aşağıdaki başlıklarda markalaşmayı gerçekleştirmek üzere çeşitli alt projelerin hazırlanmasına odaklanacaktır.

 

1.    Altyapı Faaliyetleri

 

2.    Eğitim Faaliyetleri

 3.    Tanıtım Faaliyetleri

 

olarak sıralanabilir.

            Faaliyetleri gerçekleştirmek için aşağıdaki hizmetlerin de sözkonusu   şehirlerde sağlanması öngörülmektedir.

1-       Turizm Danışma Ofisleri,
2-       Turistik ürünlerin sergilenip satıldığı alışveriş mekanları,
3-       Kültürel ve tarihi yerler için pas kartı,
4-       Şehir müzeleri,
5-       Şehir turu yapan otobüsler,
6-      Şehir haritaları uygulamalarına yönelik olarak yukarıda sayılan marka kentlerde yapılacakların belirlenmesi ve bir eylem öngörülmektedir.

Marka kent projelerinin başarıyla hayata geçirilmesi gerek bu kentlerin gerekse bu kentlerin içinde yer aldığı bölgelerin sosyo-ekonomik gelişmesine hızlandırıcı bir etki sağlayacağı kesindir. Dünyanın ve ülkemizin dört bir yanından gelecek ziyaretçilerle marka kentlerde eğitim seviyesi artacak, sözkonusu şehirlerde yaşan insanlar yabancı dil öğrenmeye ve kendilerini geliştirmeye çalışacaklar ve bu da gerek kültürel gerek sosyal gerekse ekonomik olarak kentsel yaşamın kalitesini artıracaktır.

Markalaşma yolundaki kültür kentlerinden bu süreci başlatmaları ile birlikte kentin eğitim, istihdam ve mekan kalitesindeki değişim süreci başlamış olacaktır. Bu süreç doğal olarak ekonomik canlanmayı doğuracak gerek kentin fiziki kalitesi gerekse kentte yaşayanların yaşam kalitesinde belirgin bir gelişme görülecektir. Turizmin ekonomideki çoğaltan ve çarpan etkisi nedeniyle diğer sektörlerde de önemli gelişmeler yaşanacak ve bu gelişim gerek ilin gerekse bölgenin kalkınmasına olumlu katkılarda bulunacaktır.

Marka kültür kentlerinin yaşama geçmesiyle her şehirde binlerce kişilik istihdam ve en az 50 milyon YTL’lik yatırımın gerçekleşmesi öngörülmektedir.

Marka kültür kentlerimizin genel özellikleri aşağıda verilmiştir.

1.  ADIYAMAN

Dünyanın 8. harikası Nemrut Dağı ve en eski uygarlıklardan Kommagene Uygarlığı eserleri kültür turizmi açısından önemlidir. Müze ve ören yerleri, folklorik dokumaları, Nemrut Dağı Milli Parkında bulunan doğal güzellikleri ile Atatürk Barajında gerçekleştirilen gastronomi ve su sporları Kentsel ölçekte markalaşmada oldukça ileri konumda bulunmaktadır

2. AMASYA

Sultan 2. Beyazıt Külliyesi, Bimarhane ve camileri ile Osmanlı döneminde "Şehzadeler Şehri" olarak tanınan kentte, Ferhat Su Kanalı, Kral Kaya Mezarları, Amasya Müzesi’nin Mumyalar Bölümü ve Yeşilırmak yalı boyunda yer alan Amasya Evleri kültür turizminde, Borabay ve Yedikır Baraj gölleri eko turizmin sportif olta balıkçılığı, kuş gözlemciliği ve dağ-doğa yürüyüşü çeşitlerinde bilinen değerlerdir. Bu özellikleri ile markalaşma stratejisi uygulanabilir.

3. BURSA

İslam Eserleri Müzesi, tarihsel sembolü olan Yeşil Türbe, İpek Han ve tescilli sivil mimarlık örnekleri ile kültür ve inanç turizminde, Oylat ve Çekirge kaplıcaları ile termal turizmde, Uludağ Milli Parkı kış sporları ve eko turizm çeşitliliğinde turistik üründe de ipek dokumacılığı ve çiniciliği ile kentsel ölçekte markalaşmanın uygulanacağı bir ildir.

4. EDİRNE

Türk İslam Eserleri, Balkan Savaşı ve Sağlık Müzeleri, Selimiye Camii, Eski Camii, Üç Şerefeli Camii ve II.Bayezit Külliyesi ile  kültür ve inanç turizminin, Kırkpınar Yağlı Güreşler ile sportif amaçlı turizm faaliyetlerin, Keşan ve Enez ilçelerinde yer alan plajlar ile  kıyı turizmin, sınırda bulunması nedeniyle komşu ülkelerle yapılacak olan fuar ve kongre turizminin öne çıktığı kentte markalaşma stratejisi  turizm kullanımlarının gelişmesine yaralıdır.

5. GAZİANTEP

Dünyada 2. sırada yer alan Mozaik Müzesi, tescilli sivil mimarlık örnekleri, restorasyon çalışmaları devam eden Gaziantep Kalesi ve antik kentleri ile kültür turizminde, zengin mutfağı ile gastronomi turizminde, uluslararası havaalanı, gelişmiş diğer ulaşım altyapıları ve komşu ülkelere yakınlığı ile kongre ve fuar turizminde, hastaneleri ile sağlık turizminde, bakır ve ahşap işçiliği ile folklorik el sanatlarında son yıllarda adından söz ettiren önemli merkezlerden birisidir. Kentsel ölçekte markalaşmada oldukça ileri konumda bulunmaktadır

6. HATAY

Kültür ve inanç turizminde cami, kilise ve havranın birlikte bulunması, dünyanın 3. büyük Arkeoloji Müzesi, yabancıların en çok ziyaret ettiği St. Pierre Kilisesi, Seleukeia Pierria ören yeri,  Vespasianus Tüneli ve  Habib-i Neccar Camii, Güzelyayla ve belen yaylaları, Samandağ, Çevlik, İskenderun-Arsuz plajları,  Cilvegözü sınır kapısı,sağlık turizminde Erzin, Kırıkhan ve Hamamat kaplıcaları, gastronomi turizminde Suriye mutfağının geliştirilerek sunulması ve turistik üründe de ipek dokumacılığı ile kentsel ölçekte markalaşmanın uygulanacağı bir ildir.

7. KARS

Anadolu’ya girişte ilk yerleşim merkezidir. Koruma altına alınan Rus mimarisinin taş yapı ev örnekleri, Ani Harabeleri, Kars Kalesi, ilk Türk Camii Ebu Menucehr ve Havariler Kilisesi kültür ve inanç turizminde, Sarıkamış Süphan Cıbıltepe Balıkdağ Çamurludağ Turizm Merkezi kış turizminde, Atatürk’ ün kente gelişini yansıtan şarkı ve oyunu zengin folklorun de, halı ve kilimleri turistik üründe, kaşar peyniri ve balı gastronomi turizminde öne çıkan değerleridir. Bu özellikleriyle Kentsel Ölçekte Markalaşma çalışması oldukça yaralıdır.

8. KONYA

Anadolunun bölgesel ve uluslar arası ölçekte en önemli inanç merkezlerinden biri olan il sahip olduğu tarihsel ve kültürel birikiminin yansıması olan camileri sarayları ve hanlarının yanı sıra Mevlana kenti olanarak bilinir. Bunun yanında Çatalhöyük , Kilistray gibi önemli mağaraları,  yemek kültürü olarak tandır kuzusu (çebiç), toyga çorbası, mercimekli oğmaç çorbası, arabaşı çorbası, fırın kebabı, etli ekmek, gerdan pişirmesi, topalak köftesi gibi yemeklerde özgüdür.

9. KÜTAHYA

Aizonai antik kenti, Frig Vadisinde yer alan peribacaları, mağara ve kaya mezarları, çini müzesi, tarihi konakları ve tescilli sivil mimarlık örnekleri, Kurtuluş Savaşı şehitliği ve anıtları, Harlek ve Simav termal turizm merkezlerinde yer alan kaplıcaları, el sanatlarında çini ve porselen ürünleri ile turizm kullanımları bakımından kentsel ölçekte markalaşma stratejisi çalışmalarına uygundur.

10. MANİSA

Şehzadeler Şehri olarak da bilinen ilde Manisa Müzesi, Muradiye ve Sultan Cami ve külliyesi, hamamları, sinagog, St.Jean Kilisesi ve Artemis tapınağı ile kültür ve inanç turizminde, Spil Milli Parkı eko turizm çeşitliliğinde, Salihli Kurşunlu, Kula Emir kaplıcaları termal turizmde, el dokuma halıları ile turistik ürün kapsamında yer almaktadır.Markalaşma stratejisi için gerekli altyapı mevcuttur.

11. MARDİN

Tarihi ve kültür yapısı ile Unesco’nun “Dünya Mirası Kenti Listesine” girmeye aday olan kent en eski Hıristiyan topluluğu olan Süryanilerin köklü kültürüne sahiptir. Darülzafaran ve Mor Gabriel  Manastırı, Kasımiye ve Zinciriye Medreseleri ile kültür ve inanç turizminde, Kızıltepe, Midyat, Nusaybin, Savur, Derik ilçelerinde yer alan doğal güzellikleri ile eko turizmin dağ-doğa yürüyüşü, mağaracılık ve gençlik kamplarında, Süryani gelenekleriyle zenginleşen yeme-içme kültürünün gastronomi turizminde, el sanatlarında gelenekselleşen gümüş işlemeciliğinin  turistik üründe yer almasıyla kentsel ölçekte markalaşma stratejisi gerekmektedir.

12. NEVŞEHİR

Nevşehir kaya kiliseleri, Özkonak, Derinkuyu ve Kaymaklı gibi yer altı şehirleri, Bizans duvar freskleri, Hacıbektaş Müzesi, Damat İbrahim Paşa Cami ve Külliyesi tarihi ve kültürel değerleri, eko turizm kapsamında bulunan sportif amaçlı faaliyetler,toplantı ve kongre turizmi altyapısının varlığı,turistik ürün olarak yapılan çanak-çömlek, bakır ve oniks taşından yapılmış süslemeleri,yöre üzümünden yapılan şarapları ile mevcut olan turizm zenginliğinin markalaşma stratejisi ile daha ileri bir konuma ulaşılabilir.

13. SİVAS

Divriği ilçesinde UNESCO'nun ''Dünya Mirası'' listesinde bulunan Ulu Camii ve Darüşşifası, Kangal İlçesinde yetiştirilen dünyaca ünlü kangal köpeği, sağlık turizminde yabancılarında tercih ettiği Kangal Balıklı Kaplıcası ile Sıcak ve Soğuk çermikleri,  cami, medrese, konak gibi tescilli kültür varlıkları, Orta Anadolu’ nun en büyük yaylası Eğriçimen ve bu alanda yapılan eko turizm çeşitleri, el dokuma halıcılığı ve Aşık Veysel inde yetiştiği aşıklık geleneği ile Kentsel Ölçekte Markalaşma Stratejisinin uygulanacağı bir ildir.

14. ŞANLIURFA

Tarihsel birikimi ile birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Peygamberlere ait makam ve türbeleri, Urfa taşından yapılmış ve korunmuş sivil mimarlık örnekleri, geleneksel el sanatları ve mutfak zenginliği, folkloru, Karacadağ Kayak Merkezi, Karaali Kaplıcası,  bitki örtüsü ve  Atatürk Barajı ve Halfeti İlçesindeki su sporları, Ceylan, At, Kelaynak, Keklik gibi kuşların gözlemlendiği  zengin bir turizm çeşitliliğine sahiptir. Bu çeşitlilikle marka kent çalışmasında yer almaktadır.

15. TRABZON

Sümela Manastırı, Ayasofya Müzesi, cami, türbe, geleneksel Türk evleri, medrese, konak gibi tescilli kültür varlıkları, yayla turizm merkezi olarak ilan edilen yaylaları, doğa sporlarının yapıldığı göllerinde bulunduğu eko turizm mevkileri, taş ve ahşap işçiliği, dokumacılık ve hasır bilezik yapımı gibi geleneksel el sanatlarının yaşatıldığı turistik ürün çeşitliliği, deniz ürünlerinin de yer aldığı mutfağı ile zengin bir turizm çeşitliliğine sahiptir kentsel ölçekte markalaşma stratejisi turizm kullanımları için gerekmektedir